# FunCraft snelle hulp — 2026.11.6.15

## Starten

- Pak het complete zipbestand uit en dubbelklik `FunCraft starten.bat` of `FunCraft.exe`. Er is geen aparte .NET-installatie nodig.
- Je zoekt zelf updates via Esc → Spel bijwerken → Zoek updates. Downloaden en opnieuw starten gebeurt pas na jouw klik. Starten werkt zonder netwerkcontrole.
- Bewaar je wereld via Esc → Mijn wereld → Wereld nu opslaan. Behoud je save- en instellingenbestanden wanneer je een nieuwe download uitpakt.
- De save en instellingen staan normaal naast de exe. Bij een niet-schrijfbare map gebruikt het spel `%LOCALAPPDATA%\EliasCraft`. Een bestaande `FUNCRAFT_DATA_DIR` blijft behouden.

## Je eigen fabriek en vervoer bouwen

1. Open **Bouwboek → Fabriek**. De eerste kaart is **Fruitfabriekhal**: een echt gebouw met brede ingangen, ramen, een oven binnen en een gele losplaats naast de hal. Kies de kaart en **rechtsklik** op een ruime, vrije bouwplek. Loop naar binnen en kijk naar de oven: **rechtsklik** opent de opslag. Met **Tab** maak je de muis vrij zonder pauzemenu. **Taartoven · compact** blijft beschikbaar voor kleine plekken en je eigen gebouwen.
2. Bouw een vlakke vloer voor je spoor. Plaats **Trein met kist** op een vrije bouwplek: dit bouwt een echt treintje met laadkist én zijn eerste rechte railstuk. Plaats de volgende rechte rail **vier vakken verder**, op dezelfde hoogte. De railankers van drie rechte stukken liggen bijvoorbeeld op afstanden **0, 4 en 8**. Op een brug bouw je ook een vloer onder de rails. Laat ruimte boven en naast de trein.
3. Met **Shift+rechtsklik** op een railstuk kies je de richting en zie je de precieze aansluitvakken en de plek voor het volgende railanker. Een **bocht** verbindt achter en rechts; draai de bocht om je route verder te leggen. De aansluitingen van twee stukken moeten elkaar raken. Je mag een open route of een gesloten rondje bouwen. Rails en de trein hebben geen schakelaar nodig.
4. Stap met **X** in je eigen trein en rijd met **W/S**. Bij een open spooreinde stopt hij; met **S** rijd je terug. Stop en gebruik **X** om uit te stappen. Kijk naar de trein en **rechtsklik** om de treinkist te openen. De kist en de echte fruitlading reizen mee. Er kan één eigen vrachttrein actief zijn; parkeer de bestaande trein eerst voordat je de nieuwe bouwt.
5. Bouw je boomgaard, laadplaats, fabriekshal en losplaats op zelfgekozen plekken langs het spoor. Een **Treinlader** kan automatisch laden en lossen wanneer de trein stilstaat binnen **4,5 meter**. Bij het laden staat de kist op het groene vak achter de lader; bij het lossen staat de kist of taartoven op het gele vak voor de lader. Kies één kant en zet de lader aan met een schakelaar.
6. Stop met fruit bij de gele losplaats. Loop naar de oven, rechtsklik en kies **Lading uit trein lossen → Taart bakken · 3 fruit**. Na acht seconden staat een ronde taart op de balie; rechtsklik eet telkens één van de zes punten. Bouw zelf extra productielijnen en pas muren, ramen en dak aan; houd de fruituitgangen en het spoor vrij. Je gebouw, spoor, trein, lading en machines blijven bewaard en werken ook samen in multiplayer. **Hulp → Wat kan ik doen? → Fabriek** toont de zes stappen.

Het gewone **Bouwwerken**-blad bevat ook **Rails (bouwwerk)** en treinmodellen van blokken. De bestuurbare **Trein met kist** en het werkende **Rijspoor** vind je op het **Fabriek**-blad.

## Samen spelletjes spelen

- Open **Esc → Spelen → Alle 17 spelletjes**. Kies een spel, lees de regels en start. **F1** opent tijdens de ronde de uitleg. Ieder schermdeel toont de eigen rol, voortgang en bediening, ook in de rustige schermmodus.
- **Tikkertje:** raak de andere speler aan om de tik door te geven. Muren houden een tik tegen. Na een tik is er kort rust, zodat de tik niet meteen terugkaatst. Wie tijdens de ronde het langst vrij blijft, wint.
- **Verstoppertje:** de zoeker heeft eerst twaalf seconden een donker scherm en kan niet bewegen. Verstop je achter een muur. Daarna moet de zoeker iemand drie seconden zichtbaar in beeld houden. Bij een nieuwe ronde wisselt de zoeker. Blijf binnen de aangegeven arena.
- **Samen schakelen:** ga met twee verschillende spelers op de oranje en blauwe tegel staan. Blijf allebei drie seconden staan. Doe dit bij drie tegelparen en loop daarna samen in de gouden finishcirkel. De pijl helpt je een vrije tegel te kiezen. Als een maatje de verbinding verliest, wacht deze opdracht en staat de tijd stil.
- **Alle 17 spellen werken via LAN.** Gasten kunnen via **Vraag samen te starten** een ronde aanvragen; opnieuw starten en stoppen beheert de host. Bij uitval van een deelnemer eindigt een wedstrijd zonder een onterechte winst. Tijdens een LAN-race doen ook de tweede, derde en vierde lokale spelers mee.
- **Bouwwedstrijd:** bouw na de aftelling negentig seconden. Plaats losse bouwblokken; iedere nieuwe plek telt één keer. Kant-en-klare huisjes en machines tellen niet. Ieders eigen score staat in beeld, en beide computers krijgen dezelfde winnaar of hetzelfde gelijkspel.
- **Sterren-sprint, Blaadjes, Ballonnen, Hinkelpad, Glimwormpjes, Schatzoektocht en Doe-me-na:** in LAN helpen jullie hetzelfde doel. Verdeel het zoeken of neem de volgende stap om de beurt. Een geslaagde ronde geeft iedere deelnemende computer eenmaal vijf bonussterren. Schatzoeken geeft persoonlijke warm/koud-hints. Onthoud bij Doe-me-na samen de noten; stap van een muzieksteen af voordat je opnieuw een noot invoert.
- Gebruik **2026.10.14.1** op alle computers: deze versie gebruikt **LAN-protocol 31**. Een nieuwe spelronde blijft geen actieve ronde na het laden van een wereld.

## Een bewegende fruitfabriek bouwen

- Open **Bouwboek → Fabriek**. Kies de **Fruitfabriekhal** om binnen te kunnen lopen, of bouw je eigen hal met de materialen op hetzelfde blad. Plaats zelf extra fruitmachines, rolbanden, kisten, schakelaars, fruitplanten en de compacte taartoven.
- Machines hebben een **groene invoer achter** en **gele uitvoer voor**. Zet een kist of fruitfabriek twee vakken achter of voor de machine. Met **Shift+rechtsklik** kies je de richting en zie je de aansluitvakken. Een schakelaar in bereik zet de hele lijn aan of uit; fruit blijft liggen wanneer je stopt.
- Begin met **kist → fruitinvoer → rolband → mixer → fruitfabriek**. Kies voor alles dezelfde richting. Bij een rolband van twee meter staan de ankers van de invoer, band en mixer op afstanden **0, 3 en 8 vakken**. De beginkist staat twee vakken achter de invoer; de taartoven twee vakken voor de mixer. Vul de beginkist met fruit en zet de schakelaar aan. De oven begint vanzelf zodra drie vruchten aankomen.
- De **fruitvanger** haalt gevallen fruit van de grond in zijn bereik. De **sorteerder** stuurt watermeloenen naar rechts en ander fruit rechtdoor. De **fruitlift** vervoert fruit omhoog; kies de hoogte bij de instellingen.
- **Mixer** en **pers** bewegen zichtbaar en voeren fruit door. De **fruitverpakker** stopt fruit in een kist op zijn gele uitvoer. De **treinlader** laadt vanuit een kist achter de machine, of lost in een kist/oven voor de machine. Parkeer het treintje binnen 4,5 meter en stop helemaal.
- Een volle kist of geblokkeerde route laat de machine wachten. Leeg de opslag of maak de route vrij. Groei, machinebeweging, fruit op de lijn en voorraad blijven bij opslaan bewaard en worden gedeeld in multiplayer. Gebruik dezelfde versie op alle computers.

Ophaalbruggen en uitschuifbruggen wachten bij **UIT** zolang iemand op het dek staat. Stap eraf: daarna gaat de brug vanzelf terug. Machine-instellingen tonen alleen maten die je werkelijk kunt veranderen; het richtingveld volgt hetzelfde kompas als de kaart.

## Fruit verzamelen, vervoeren en taart bakken

1. Bouw je fruitbomen en planten via **Bouwboek → Fabriek**, of bezoek de **Boomgaard** in de doelenlijst. Appels en sinaasappels groeien aan bomen; watermeloenen en aardbeien aan planten. Na ongeveer 35 seconden is het fruit rijp en valt het.
2. Loop over gevallen fruit om het op te rapen. Kijk naar een rijpe vrucht en rechtsklik om te plukken. Bouw bij je bestemming een **Fruitfabriekhal** en loop naar de oven binnen. Voor kleine locaties kun je ook **Taartoven · compact** kiezen. Beide ovens verwerken drie vruchten tot een taart.
3. Bouw je eigen spoor en **Trein met kist** zoals hierboven. Kijk naar de stilstaande trein en rechtsklik om de **Treinkist** te openen. Je kunt ook Tab drukken en de zichtbare actieknop kiezen. Klik **Fruit uit mijn tas opslaan**. Een treinlader kan dit ook vanuit een kist doen.
4. Sluit de kist, stap met **X** in en rijd met **W/S** naar je eigen fabriek. De kist en lading reizen mee. Stop dichtbij en stap uit.
5. Kijk naar de fruitfabriek en **rechtsklik** om de opslag te openen. Je kunt ook **Tab** drukken voor een vrije muis en de actie in beeld aanklikken; dit opent geen pauzemenu. In de opslag is de muis vanzelf vrij. Kies **Lading uit trein lossen** en daarna **Taart bakken · 3 fruit**. Je kunt ook fruit uit je tas in de fabriek opslaan, of een treinlader automatisch in een kist of oven laten lossen.
6. De oven bakt in acht seconden, ook terwijl je zijn opslag bekijkt. Je ziet de voortgang en welke volgende stap mogelijk is. Het gewone pauzemenu en een solospel op de achtergrond pauzeren wel. Als de taart klaarstaat, kies je **Taart meenemen** in de ovenopslag; je kunt ook het scherm sluiten en **Shift+rechtsklik** op de taart gebruiken. Houd de uitgifteplaats vrij; de fabriek wacht bij een obstakel en bewaart het fruit. Deze ronde fruittaart met biscuit, room, fruitvulling en fruit bovenop komt uit de fabriek; hij staat niet als gratis bouwblok in het bouwboek.
7. Rechtsklik op de taart om **één van de zes punten** te eten. Iedere hap haalt zichtbaar een punt met zijn topping weg. De hint vermeldt hoeveel punten over zijn. Pas na de zesde hap is de taart op. Met **Shift+rechtsklik** neem je de hele overgebleven taart mee; **rechtsklik op een vrije tafel of de grond** zet precies die taart weer neer. Je kunt één taart tegelijk dragen. De taart en het aantal overgebleven punten staan in je hand en in beeld; zet hem eerst neer om verder te bouwen. Speler 2 gebruikt **R-Ctrl+Num .**, speler 3 **O+P** en speler 4 **Y+B** om op te pakken; hun gewone plaatsknop zet neer. Ook een aangegeten of gedragen taart blijft bewaard en wordt via LAN gedeeld. **Eet 1** in de fruitopslag eet een vrucht uit je tas.

Groei, voorraad, treincargo en bakbeurten blijven bij opslaan bewaard. Samen spelen deelt de wereldvoorraad; iedere aangesloten computer houdt zijn eigen fruit in de tas. Gebruik dezelfde gameversie op alle computers.

## Spelen

- Dubbelklik `Speel EliasCraft.bat` om normaal te spelen. Deze start gebruikt de bewaakte starter.
- Dubbelklik `Speel EliasCraft veilig.bat` als de game direct crasht of traag/instabiel voelt.
- Dubbelklik `FunCraft hulpcentrum.bat` voor alle herstel-, rapport- en supportopties op een plek; optie `0` opent het HUD centrum voor rustige profielen, widgetcontrole en de ene actie-pijl.

## Spel bijwerken

- In de download kun je `FunCraft starten.bat` of `FunCraft.exe` starten. Opstarten zoekt en installeert geen updates.
- Open `Esc → Spel bijwerken` of het kleine update-icoon en klik `Zoek updates`. Het spel controleert dan funcraft.trendon.nl. Zonder verbinding kun je gewoon verder spelen.
- Als er een nieuwere versie is, kies je zelf om die te downloaden en het spel opnieuw te starten. De wereld wordt eerst opgeslagen. In LAN verbreekt opnieuw starten de verbinding; gebruik daarna op alle computers dezelfde versie.

## Menu's, doelen en verzamelen

- Menu's en scherminformatie schalen automatisch mee op Full HD, 5K en met Windows-schaling. Veranderen van renderkwaliteit verandert de GUI-grootte niet. In `Esc → Instellingen → Instellingen openen → Beeld & geluid` kun je het menuformaat ook zelf aanpassen; tijdens spelen doen `[` en `]` hetzelfde.
- `Esc` opent het hoofdmenu. `Terug` brengt je naar het vorige scherm; `Sluiten` en `Klaar` brengen je terug naar het spel.
- Kies met de muis, of met pijltjes/Tab en Enter. Shift+Tab gaat terug. In boeken blader je met het muiswiel, Page Up/Page Down of de zichtbare paginaknoppen.
- `Esc → Spelen → Alle 17 spelletjes` toont alle spellen op drie pagina's. Kies een spel, lees de regels en klik `Start dit spel`. Tijdens spelen staan je voortgang en de volgende handeling in beeld. `F1` opent de uitleg van het lopende spel, met `Doorgaan`, `Opnieuw` en `Stoppen`. Spellen voor twee spelers tonen dat je samen moet spelen; gedeelde LAN-rondes worden door de host beheerd.
- Bij `Doelen in de buurt` kies je een activiteit, voertuig of schat. De pijl noemt het gekozen doel en blijft het volgen. Kies `Pijl uit` om de route te wissen.
- `K` opent het schattenalbum bij één of twee lokale spelers. Bij drie of vier spelers gebruik je `Esc → Boeken & doelen → Schattenalbum`, omdat K dan een looptoets is. Klik op een lege stickerplek voor een aanwijzing en kies `Volg deze schat`. Bij de pijl staan de schatnaam, afstand en volgende handeling. Zoek het 3D-kistje op de echte vindplek; een begraven schat moet je uitgraven. Een vondst toont de naam, beloning en albumvoortgang en vult de stickerplek.
- `Esc → Boeken & doelen` bevat ook je voortgang, opdrachten, mijlpalen, dieren, recepten en grondstoffen.
- `Z` en `Esc → Boeken & doelen → Mijn opdrachten` tonen je lopende opdrachten. Kies `Volg deze opdracht` voor de bijbehorende hint en, waar er een vindplek is, de pijl. Opdrachten zoals blokken plaatsen kun je overal uitvoeren.
- `Andere opdracht kiezen` opent de keuzelijst. Je kunt maximaal drie opdrachten tegelijk hebben; een afgeronde opdracht maakt een plek vrij. `Nieuwe opdrachten` vraagt eerst om bevestiging voordat de huidige opdrachtvoortgang wordt vervangen. Opslaan bewaart je lopende opdrachten, hun voortgang en je gekozen opdracht.
- In LAN lopen de gezamenlijke wereld en rondes door wanneer iemand een menu opent of zijn venster minimaliseert. Een plaatselijk spel zonder LAN pauzeert wel in de menu's.

## Puzzels en zoektochten

- Bij `Naar de top` staat het gouden baken hoog boven je. Bouw een trap of toren, of gebruik `F` om te vliegen en houd Spatie ingedrukt om te stijgen. Raak het baken om te winnen.
- Bij `Doe-me-na` onthoud je welke muziekstenen oplichten. Wacht op `Nu jij` en stap de volgorde na. Loop om de andere stenen heen om ongewenste noten te voorkomen. Een fout speelt de melodie opnieuw; de pijl helpt je de stenen terug te vinden.
- Bij `Schatzoektocht` betekent warmer dat je dichterbij bent. Zoek bij heet naar het 3D-schatkistje en loop ernaartoe. De kaart verklapt deze verstopte schat niet.
- Bij een schattenkaart krijg je een gemarkeerde vindplek. Volg de pijl en kom op dezelfde hoogte bij de schat om hem te verzamelen.
- Het schattenalbum is een blijvende verzameling. Kies een lege stickerplek voor een aanwijzing; de route volgt die schat tot je hem hebt gevonden. Dit staat los van een tijdelijke spelronde.
- Sterren, edelstenen, lichtjes, blaadjes en ballonnen vang je door dichtbij te komen. Je hoeft niet te klikken. Bij ballonnen helpt springen; bij verstoppertje moet de zoeker iemand drie seconden echt kunnen zien.

## Wereldback-ups

- Naast het gewone automatisch opslaan maakt FunCraft elke **15 minuten spelen** een apart herstelpunt. Bij het beginnen met spelen wordt ook een startpunt bewaard. Tijd in een lokaal pauzemenu telt niet mee.
- Open **Esc → Mijn wereld → Wereldback-ups**. Kies een datum en tijd en klik **Geselecteerde wereld terugzetten…**. Controleer het herstelpunt en bevestig. Je kunt ook zelf **Nu een back-up maken** kiezen.
- Terugzetten herstelt de bouwwerken, inventaris, dieren, voertuigen, albums en opgeslagen voortgang van dat moment. Eerst wordt de huidige wereld veilig bewaard als **Voor terugzetten**. Wil je de nieuwste stand terug? Zet dat herstelpunt terug.
- Er blijven **48 kwartierback-ups** bewaard: ongeveer 12 uur gespeelde geschiedenis. Daarnaast blijven maximaal **12 start-, handmatige en herstelback-ups** bewaard. De bestanden zijn gecomprimeerd en staan bij je save in `eliascraft-save.txt.backups`. Oudere werelden herken je aan hun wereldnummer.
- In multiplayer bewaart de **host** de gezamenlijke wereld. Zijn back-ups blijven doorgaan terwijl LAN draait, ook wanneer een menu open is. Stop eerst LAN om terug te zetten; daarna kunnen de anderen opnieuw aansluiten.
- Een beschadigde back-up wordt in de lijst aangegeven en kan niet worden teruggezet. Als opslaan niet lukt, verschijnt een melding en probeert de game het later opnieuw.

## Figuren zoeken

- `Esc → Boeken & doelen → Figuren vinden` opent de figuren-spaarkaarten. Vanuit het schattenalbum kun je er ook naartoe. Kies bovenaan een reeks: **Disney (16)**, **Nijntje en vriendjes (10)** of **Cars (12)**.
- De Disney-reeks bevat Woody, Buzz, Mickey, Minnie, Elsa, Olaf, Stitch, Donald, Goofy, Pluto, Simba, Ariel, Rapunzel, Vaiana, Mike en Sulley.
- Zoek bij Nijntje ook Nina, Snuffie, Boris, Barbara, Knorretje, Vader Pluis, Moeder Pluis, Opa Pluis en Oma Pluis. De Cars-reeks bevat Bliksem McQueen, Takel, Sally, Doc Hudson, Luigi, Guido, Fillmore, Sarge, Chick Hicks, Cruz Ramirez, Jackson Storm en Mack.
- Alle 38 figuren bewegen als echte 3D-modellen in hun zoekgebieden. Je vindt ze in de wereld; je kunt ze niet zelf bouwen. Bestaande werelden krijgen de nieuwe reeksen bij laden. Je gevonden Disney-figuren, zoekgebieden en verdiende bonus blijven bewaard.
- Nog niet zelf gevonden figuren zijn grijs; na jouw ontmoeting krijgt het vakje kleur. Ieder heeft een eigen kaart en zoekdoel in dezelfde wereld, ook gasten en lokale spelers. De kaart toont daarnaast wat jullie samen in deze wereld gevonden hebben. Kies een figuur voor zijn zoekgebied en herkenningshint en klik `Zoek deze figuur`, of begin met `Zoek ze allemaal`. Na jouw vondst stopt de pijl; kies zelf je volgende doel.
- Reken op ongeveer 25–35 minuten bij normaal lopen en zoeken. Voertuigen en sprinten kunnen sneller gaan. De figuren wandelen in verschillende gebieden; volg eerst de gebiedsaanwijzing. Ver weg toont de HUD een grove afstand naar het zoekgebied. Binnen ongeveer 40 meter wordt de route precies. De meters verschijnen 15 seconden en verdwijnen daarna 15 seconden; de zoekpijl verschijnt 5 seconden en blijft daarna 30 seconden uit. Naam, gebied en hint blijven in beeld. Dit ritme geldt ook wanneer je zelf kiest om een gevonden figuur opnieuw te zoeken.
- **Nog eens vinden:** ga minstens 40 meter van die figuur weg, blijf daar minstens 3 seconden en kom daarna terug. Binnen 3,5 meter van de zichtbare figuur telt een nieuwe ontmoeting. De kaart toont jouw aantal ontmoetingen. Dichtbij blijven, laden of opnieuw verbinden geeft geen extra ontmoeting. Met `Ga naar deze figuur` begin je bewust een nieuwe zoektocht.
- Kom binnen 3,5 meter van een zichtbare figuur op dezelfde hoogte om hem te verzamelen; door een muur heen telt niet. Ga dichtbij staan en kijk naar de figuur zelf: hij begroet je vanzelf met een van zijn eigen acties. Je hoeft daarvoor geen cursor vrij te maken of te klikken. Hij kan ook begroeten als zijn plek geen ruimte biedt om om te draaien. Geef dieren en figuren ruimte als je langs ze loopt.
- Iedere volle reeks geeft eenmaal **10 sterren** en een eigen titel: Disney geeft `Figurenkampioen`, Nijntje geeft `Vriend van Nijntje` en Cars geeft `Radiator Springs kampioen`. De bonus wordt opgeslagen, zodat laden of opnieuw verbinden hem niet nogmaals geeft.
- **Acties met 1, 2 en 3:** ga dichtbij voor een gevonden figuur staan en kijk naar hem. De hint noemt de drie acties en hun toetsen. Druk bijvoorbeeld bij Buzz op de toets voor `Rondje vliegen` of bij Woody voor `Lasso draaien`. Buzz klapt zijn vleugels uit en geeft een vliegshow van negen seconden; daarna landt hij en klapt ze weer in. Je hoeft geen menu te openen of de muis vrij te maken. Wacht tot de actie klaar is; daarna loopt de figuur verder. In LAN zien alle spelers dezelfde show. Bij te weinig ruimte legt het spel uit waarom vliegen niet past.
- Je eigen vondsten en ontmoetingen blijven bewaard. In multiplayer zoekt ieder zelf: een vondst van een andere speler kleurt jouw kaart niet. De figuren, acties en eenmalige wereldbonus delen jullie wel.
- Gebruik voor samen figuren zoeken op alle aangesloten computers deze nieuwe versie. Ook spelers 2–4 hebben eigen vondsten; de spaarkaart wordt op elk scherm door de hoofdspeler geopend.

## Rijden met Cars

- Vind eerst een auto van de Cars-reeks. Loop daarna naar een vrije auto en druk **X** wanneer de instaphint verschijnt. Een auto met een andere bestuurder is bezet; tijdens een figuuractie wacht je tot hij klaar is.
- **W** geeft gas. **S** remt en rijdt daarna achteruit. **A/D** stuurt; **C** wisselt tussen de zitplaatscamera en de achtervolgcamera. Met de muis kijk je rond.
- Laat **W** los om te stoppen. Druk daarna **X** om veilig naast de auto uit te stappen. Als je nog te snel rijdt, vertelt de hint dat je eerst moet stoppen. Cars rijden op het land; water en obstakels stoppen de auto.
- Ook als LAN-gast kun je rijden. Iedereen ziet dezelfde auto en bestuurder. Andere lokale spelers gebruiken hun eigen loop-, stuur- en instaptoetsen; hun scherm geeft de bijbehorende hint.

## Licht, schakelaars en machines

- Plaats je **Schakelbare lamp**, **Lichtblok**, **Lantaarn**, **Feestlampion** of een lampmeubel en zet een **Schakelaar** in de buurt. Rechtsklik op de schakelaar om alle lampen binnen zijn bereik samen aan of uit te zetten. Ook bestaande lampen en lampmeubels kunnen nu uit.
- Kijk naar de schakelaar en kies **Instellen**: houd Shift vast en rechtsklik, of druk Tab en klik de zichtbare knop. Kies een duidelijk bereik: **4, 8, 12, 18, 32 of 64 meter**. De presets **Kamer**, **Huis** en **Kasteel** helpen kiezen. Het scherm toont hoeveel apparaten binnen dat bereik staan. Ook lampen op andere verdiepingen tellen mee.
- Lampen kun je ook direct met rechtsklik aan of uit zetten. Als er een schakelaar of sensor binnen bereik staat, volgt de lamp die bediening. Stel die bron in als de lamp daardoor weer van stand verandert.
- Met een **Nachtsensor**, **Regensensor**, **Bewegingsmelder** of **Knippertimer** gaat het automatisch. Een bewegingsmelder ziet spelers binnen vier meter; zijn ingestelde bereik bepaalt welke lampen hij bedient. Drukplaten reageren op alle spelers.
- Draad leggen is niet nodig. Voor langere verbindingen plaats je **Signaalverlengers** tussen je schakelaar en de lampen. Stel ook hun bereik in; bij uitschakelen stopt het doorgestuurde signaal.
- Rechtsklik op een **Bouwer** of **Vertrager** om een zichtbaar keuzemenu te openen. Kies het bouwblok of de wachttijd. Schakelaars, sensoren en machines werken samen in multiplayer; de host deelt de instellingen en standen.

### 27 schakelapparaten bouwen en bedienen

1. Open **Esc → Boeken & doelen → Bouwboek** of druk op de **backtick-toets**. Kies **Interactief**, blader naar een apparaat en kies het. Kijk naar een vrije bouwplek en **rechtsklik** om het te plaatsen. De gekozen machine en een korte bouwhint blijven tijdens spelen in beeld.
2. Plaats een **Schakelaar** of sensor bij de machine. Een nieuwe bron werkt standaard tot **8 meter** rondom, ook omhoog en omlaag. Met **Shift+rechtsklik** op de bron kies je **4, 8, 12, 18, 32 of 64 meter**. Voor een groot kasteel kun je ook **Signaalverlengers** plaatsen en hun bereik instellen. Draad is niet nodig.
3. **Rechtsklik op de schakelaar** om AAN of UIT te zetten. Zonder bron zijn deze 27 machines UIT. Kijk naar een machine: de hint toont zijn naam, stand en bediening. **Shift+rechtsklik** opent **Schakelaars & machines**; met Tab kun je ook de zichtbare **Instellen**-knop aanklikken.
4. Bij **Bediening** kies je **Noord, Oost, Zuid of West** en **2, 4 of 6 meter** lengte of afstand. **Apparaat kiezen** verandert deze machine in een van de 27 soorten. Tab/pijltjes en Enter bedienen de knoppen; Page Up/Page Down bladeren door de drie catalogusbladen. **Terug/Esc** gaat terug; **Sluiten** hervat het spel.

De **7 basisapparaten**:

| Apparaat | Wat AAN doet | Wat UIT doet |
| --- | --- | --- |
| Geheime kast | Schuift de boekenkast opzij voor een doorgang | Schuift de kast terug |
| Ophaalpoort | Hijst de traliepoort | Sluit de poort |
| Schuifdeur | Schuift de twee deurhelften uit elkaar | Sluit de deur |
| Ophaalbrug | Laat het brugdek zakken | Haalt het dek omhoog |
| Rolband | Vervoert spelers in de gekozen richting | Stopt de band |
| Bomkanon | Vuurt één bom na een nieuwe UIT→AAN | Maakt een volgende activatie mogelijk |
| Raketplatform | Telt af, stijgt op, landt en herlaadt | Maakt na herladen een nieuwe UIT→AAN mogelijk |

De **20 extra apparaten**:

- **Platformlift:** AAN omhoog, UIT omlaag. **Veerpontdek:** AAN naar de overkant, UIT terug. **Uitschuifbrug:** AAN uitschuiven, UIT intrekken. **Draaischijf:** AAN draaien met de spelers op het dek, UIT stoppen.
- **Vloerluik** en **Valvloer:** AAN opent de vloer, UIT sluit hem. Bouw onder een valvloer een veilige landing.
- **Duwer:** AAN duwen, UIT de kop terugtrekken. **Ventilator:** blaast omhoog. **Springplank:** geeft een grote sprong wanneer je erop stapt. **Windtunnel:** blaast in de gekozen richting. De laatste drie stoppen hun effect bij UIT.
- **Waterpomp:** voegt water voor de uitlaat toe; bouw een opvangbak. **Afvoerpomp:** haalt water uit de strook ervoor weg. **Bellenlift:** tilt zwemmers omhoog en moet onder water staan. UIT stopt het pompen of tillen.
- **Metaalmagneet:** verplaatst koperen en gouden blokken uit de strook ervoor naar zijn opvangvak. **Alarmbel:** klinkt regelmatig. **Lichtbaken:** geeft licht en een kompasdoel. **Muziekmachine:** speelt een melodie. **Confettikanon:** geeft herhaaldelijk confetti. UIT stopt of pauzeert hun effect.
- **Vuurwerkkanon:** vuurt één pijl bij een nieuwe UIT→AAN. **Teleportplaat:** bouw twee platen en zet beide AAN; stap erop om naar de andere plaat te reizen. UIT schakelt die plaat uit.

**Geblokkeerd?** De hint en het instellingenvenster leggen uit wat ontbreekt: een vrije bewegingsroute, water voor de bellenlift of afvoerpomp, een vrije uitlaat voor de waterpomp of een leeg opvangvak bij de magneet. Deuren, poorten en luiken sluiten pas met een vrije doorgang; stap van een brug af voordat je hem intrekt of ophaalt. Een raket wacht bij een blokkade; maak de route vrij en hij vliegt of landt verder.

**Bomkanon:** de bom kan bouwblokken opblazen. Houd zijn landingsplek vrij van bouwwerken die je wilt bewaren. **Raketplatform en vuurwerkkanon:** geef ruimte boven het apparaat. Voor een volgende lancering wacht je op herladen en zet je de bron opnieuw UIT en AAN; AAN laten staan start geen eindeloze reeks.

Je kunt de nieuwe apparaten in een **bestaande wereld** bouwen. In **LAN** delen jullie de geplaatste machines, standen en bewegingen; gebruik op alle computers dezelfde versie. Bijwerken blijft handmatig via **Esc → Spel bijwerken → Zoek updates**.

## Bouwen, zwemmen en voertuigen

- **Taart eten:** kies **Taart** of **Cupcake** in **Esc → Boeken & doelen → Bouwboek → Interactief** en plaats hem met rechtsklik. Kijk daarna naar de geplaatste taart en **rechtsklik** om een hapje te eten. Een taart heeft **6 stukken** en wordt zichtbaar kleiner; na het laatste stuk is hij op. Een cupcake eet je in één keer. De hint noemt hoeveel stukken over zijn. Bij samenspelen eten jullie van dezelfde taart; gedeeltelijk opgegeten taarten blijven zo bewaard bij opslaan. Linksklik blijft de taart weghakken; op een hele taart geeft dat het bestaande taartvuurwerk.
- **Lokale spelers:** speler 2 plaatst en eet met **Num .**, speler 3 met **P** en speler 4 met **B**. Hun eigen kijkhint noemt de juiste toets. Speler 1 kan ook met **Tab** de muis vrijmaken en op **HAPJE ETEN** klikken.

- **Bouw ongedaan maken:** druk **linker Ctrl + Z** als je laatste gebouw of blok toch niet wilt. Een compleet bouwwerk telt als één actie: ook de vorige grond komt terug. Je kunt tot **12 bouwacties** teruggaan; bouw-assist hoeft niet aan te staan. In **Esc → Boeken & doelen → Bouwboek** staat **Ongedaan maken**, met de naam van je laatste bouwactie. De recente bouwgeschiedenis begint opnieuw bij een andere of geladen wereld. Als een andere speler een blok intussen heeft veranderd, blijft die wijziging staan en vertelt de melding dat de rest is teruggezet.
- **Bukken:** houd linker **Ctrl** vast op het land. Je wordt lager en loopt rustiger; laat los om weer rechtop te staan zodra er ruimte boven je is. In water blijft Ctrl de duiktoets en tijdens vliegen daal je ermee.
- **Zitten:** ga bij een stoel, bank of kruk staan, kijk ernaar en druk **X** bij de zithint. Druk opnieuw **X** om op te staan. Andere spelers zien je ook bukken of zitten. X blijft de instap- en uitstaptoets bij voertuigen.
- De andere lokale spelers hebben eigen toetsen: speler 2 **R-Ctrl** om te bukken en **numpad 9** om te zitten/opstaan; speler 3 **O** en **M**; speler 4 **Y** en **V**. In water duiken ze met hun buktoets; bij voertuigen werkt hun zittoets ook voor instappen en uitstappen. De eigen schermhint noemt de juiste toets.
- Het muiswiel kiest binnen je huidige bouwcategorie; linker Ctrl + muiswiel wisselt categorie. Je gekozen item blijft in beeld.
- Druk `Tab` voor een vrije muis. Je kunt dan ook de categorieknoppen in de bouwbalk, opdrachten, de doelpijl en de instapknop aanklikken. `Doorgaan` brengt je weer naar lopen en kijken.
- Kies in het bouwboek `Dieren` voor echte levende dieren. Landdieren lopen rond, vogels vliegen en zeedieren hebben water nodig.
- In LAN kunnen zowel de host als gasten dieren bouwen. De host controleert of het dier op de gekozen plek past en deelt het met iedereen. Wacht op de bevestiging; een ongeschikte plek geeft uitleg.
- In `Dieren` kun je ook een vriendelijke `Haai` of `Zeeschildpad` bouwen. Ze zwemmen met bewegende staart of vinnen; vissen en zeedieren gebruiken verschillende dieptes. Bij `Doelen in de buurt → Vissen kijken bij het meer` vind je de vijver bij het startpunt, waar ook een haai en zeeschildpad zwemmen.
- In water drijf je met je lichaam onder water. Spatie brengt je omhoog tot het oppervlak; linker Ctrl laat je duiken, ook onder een boot. Houd Spatie vast om op een bereikbare oever of bootdek te klimmen. In heel ondiep water kun je op de echte bodem staan. Dezelfde beweging werkt voor de andere lokale spelers met hun eigen toetsen. Dubbel Spatie in het water blijft zwemmen; met `F` kun je de vliegmodus expliciet wisselen.
- Loop naar een boot en druk `X` of klik de instapknop. Een bootdek is beloopbaar. Vaar met `W/S` of `R/F`, stuur met `A/D`, wissel met `C` tussen de blik vanaf het dek en de achtervolgcamera en stap uit met `X`. Met de muis kun je de achtervolgcamera ook hoger en lager bewegen. De besturing blijft tijdens varen in beeld. Een boot kan alleen op echt water varen; een opgedroogde vijver laat de boot op de vloer rusten.
- De knop `Voertuigen` naast Menu, `Esc → Voertuigen vinden` of `V` opent de voertuigenzoeker. Hij blijft zichtbaar terwijl je loopt en toont richting, afstand, hoogteverschil en of een voertuig bezet is. Bij vier lokale spelers gebruikt speler 4 de V-toets om in te stappen; open de zoeker dan via Menu. Met de zoeker open laat Tab de muis vrij om op de sluitknop te klikken. Openen haalt geen voertuigen naar je toe.
- Ook als LAN-gast kun je met `X` in een vliegtuig, helikopter, raket, ballon, trein of boot stappen en hem besturen. Het tweede vliegtuig is eveneens bruikbaar. Een voertuig met een bestuurder is bezet tot die uitstapt. Gebruik op alle computers dezelfde nieuwe versie.
- Landen: vliegtuig **W/Ctrl dalen**, **F of − remmen**, daarna **X** als je stil op de grond staat. Helikopter en ballon: **Ctrl dalen**, beweging loslaten om te stoppen, daarna **X** op droge grond met ruimte naast het voertuig. Raket: **Spatie/Ctrl draaien**, **W/R gas in de neusrichting**, **S/F remmen**; houd bij de laatste 80 meter **S/F** vast voor rustig rechtop landen. Daarna **X** bij stilstand op droge grond. In splitscreen toont ieder scherm de eigen daal- en uitstaptoets. Met vier spelers gebruikt P1 **=/−** voor gas/rem. Boot en trein stoppen bij loslaten; **S** remt en rijdt/vaart daarna achteruit. **X** parkeert en laat je uitstappen; op open water zwem je naast de boot.
- Vliegtuig: `A/D` draait, `S` of `Spatie` stijgt en `W` of `Ctrl` daalt. `R/F` of de gewone `=/−` toetsen geven gas en remmen; met vier lokale spelers gebruikt speler 1 `=/−`. Speler 2 gebruikt numpad `+/−`, speler 3 numpad `3/1`, speler 4 numpad `*/÷`. Na loslaten blijft de snelheid behouden. Land op een vrije vlakke plek en rem tot stilstand; de hint geeft aan wanneer je veilig kunt uitstappen.
- Het dierenboek telt bij gasten dieren die dichtbij en zichtbaar zijn. Op dieren rijden blijft een hostfunctie; gasten krijgen daar uitleg bij. De host start de gezamenlijke race.
- `C` bij een werkbank opent Combineren. Kies twee grondstoffen uit je tas; twee dezelfde vereisen twee exemplaren. Het receptenboek toont wat je nog kunt ontdekken.
- `Esc → Mijn wereld` bevat `Nieuwe wereld starten` en `Deze wereld opnieuw`. Een tweede klik bevestigt. Een nieuwe wereld gebruikt een andere kaart; opnieuw beginnen gebruikt dezelfde kaart.

## Met de raket naar de Maan of Mars

- Zoek de **Raket** via **Voertuigen** of de kaart. Stap met **X** in; **C** wisselt de camera.
- Houd **W** of **R** vast om tot boven **420 meter** te stijgen. Kies **1 Aarde**, **2 Maan** of **3 Mars** om alleen de doelmarker te veranderen. Volg de koers en stuur zelf naar je bestemming; Enter start geen reis meer.
- In de ruimte: **Spatie/Ctrl** draait de raket helemaal om, **A/D** stuurt, **W/R** geeft gas in de richting van de neus en **S/F** remt. Rondkijken met de muis verandert de raketstand niet.
- Rem tijdens de nadering met **S/F**. Draai zelf de neus omlaag met **Spatie/Ctrl** en geef voorzichtig **W/R** om te dalen. De raket draait op 350 meter niet vanzelf terug.
- Bij de laatste **80 meter boven het oppervlak** kun je **S/F vasthouden**: de raket remt, komt voorzichtig rechtop en daalt rustig verder. **X** werkt zodra je stil, rechtop en veilig op droge grond staat. Je kunt ook zelf blijven draaien met Spatie/Ctrl. Laat voor een nieuwe start het gas eerst los.
- Maan en Mars hebben eigen terrein, hemel en lagere zwaartekracht. Bouw er een basis; opslaan bewaart ook je planeetbouwsels. Laden tijdens een vlucht zet de raket en jou veilig op de grond.
- Terug naar Aarde: stijg opnieuw op, kies **1** en vlieg zelf terug naar de marker bij je oorspronkelijke vertrekplek. Andere spelers kunnen ondertussen op Aarde blijven bouwen.
- Het raketpaneel toont echte afstand, koers, uitlijning, hoogte boven de grond, snelheid en neusstand. **Tab** geeft in de browser een vrije muis voor de doelknoppen. Windows LAN vereist dezelfde nieuwe versie op alle computers, met protocol **33**.

## Scherm en samenspelen

- Esc → Instellingen bevat beeld-, zichtafstand-, bediening- en UI-opties.
- Gebruik 2026.11.6.15 en LAN-protocol 45 op beide Windows-computers. Online spelen kan ook via https://funcraft.trendon.nl/spelen/index.html.

## Bij een fout

- `FunCraft.exe --quick-help` geeft ingebouwde uitleg; `FunCraft.exe --support-summary` geeft een supportoverzicht.
- `eliascraft-crash-report.txt` bevat crashdetails. Het getal `0xe0434352` alleen beschrijft niet de oorzaak.